EUROPALIA.BRASIL IN CINEMA ZUID
Cinema Nôvo
In de jaren 50 begonnen jonge cinefielen in Rio elkaar te ontmoeten in cinema’s en cafés. Ze riepen op tot een andere manier van film-maken en lanceerden de cinema nôvo. De Braziliaanse cineasten waren politiek veel militanter dan hun Parijse confraters van de nouvelle vague: ze wilden dat hun films spraken namens de kansarmen van hun land – etnische minderheden, boeren, landarbeiders. Ze trokken met hun camera’s dan ook naar de favelas (de sloppenwijken) en de sertâo (het barre noordoosten) waar de achterstand en armoede het schrijnendst waren.
De cinema nôvo-films waren uniek in hun mix van geschiedenis en mythe, persoonlijke obsessies en sociaal engagement, docu-realisme en surrealisme, modernisme en folklore.
Nelson Pereira dos Santos zou de ‘geestelijke leider’ en het ‘geweten’ van de beweging worden en Glauber Rocha zijn theoreticus. Deze laatste zou later een soort manifest van de beweging schrijven waarin hij de term ‘estética da fome’ (esthetica van de honger) lanceerde.
De cinema nôvo maakte verschillende fasen door, die samenhingen met het snel veranderende politieke klimaat in het land. De films uit de eerste fase (1960-64) gingen over het lot van de boeren in het noorden en waren radicaal optimistisch. Tot deze periode behoren Barravento (1962) en Deus o diabo na terra do sol (1964) van Glauber Rocha, Vidâs sêcas (1963) van Nelson Pereira dos Santos en Os Fuzis (1964) van Ruy Guerra.
De tweede fase (1964-68) is een periode van herwaardering en uiteindelijk ontgoocheling na de militaire coup en het verdwijnen van democratische rechten.
In de derde en laatste fase van de beweging (1968-72), ook wel de ‘tropicalistische’ fase genoemd, namen filmmakers steeds meer hun toevlucht tot symboliek om de militaire censuur te omzeilen. Hoogtepunten uit deze periode zijn Rocha’s visionaire Antonio das Mortes (1968), Pereira dos Santo’s Como era gostoso o meu francés (1970) en de groteske Macunaíma (1969) van Joaquim Pero de Andrade, de eerste cinema nôvofilm die ook een groot publiek bereikte.
& After
Eind jaren 70 en begin jaren 80 maakte Brazilië weer films die de wereld rondgingen, zo onder meer de satire Todo Nudez sera Castigada (1973) van Arnaldo Jabor, de exuberante road movie Bye Bye Brazil (1979) van Carlos Diegues, Pixote (1980), Hector Babenco’s schrijnend portret van de straatkinderen, en het ingetogen A Hora da Estrela (1985) van Suzana Amaral. Ons beknopt overzicht van de Braziliaanse cinema loopt tot de jaren 80.
Overigens lijkt de Braziliaanse cinema er na jaren van slabakken weer helemaal bovenop. Het voorbije jaar was een topjaar: er werden bij de 24 miljoen tickets verkocht voor eigen producties, wat een absoluut record is. Tropa de Elite 2 brak alle kassarecords en versloeg zelfs Amerikaanse blockbusters als Avatar.
EUROPALIA.BRASIL IN ANTWERPEN:
M_HKA:Leuvenstraat 32, 2000 Antwerpen
T:03 260 99 99
info@muhka.be
www.muhka.be
A Rua van vr 7 otkober tot en met zo 22 januari 2012
'T WERKHUYS:Zegelstraat 13, 2140 Borgerhout
www.werkhuys.be
Das Marionette - Passion According To Clarice op za 12 en zo 13 november
The Babylonian Mona Lisa op wo 21, do 22 en vr 23 december
WCC ZUIDERPERSHUIS 'OBRIGADO BRASIL': zaal: Waalse Kaai 14, 2000 Antwerpen
tickets: Timmerwerfstraat 40
T:03 248 01 00
reservatie@zuiderpershuis.be
www.zuiderpershuis.be
Marionettentheater Giramundo Cobra Norato op wo 2 en do 3 november
Grupo Bongar + film May I Enter op vr 25 november
Exotica Theater van en met Luanda Casella op do 8 december
Samba Chula de São Braz + Djs Criolina op vr 9 december
Uakti + Hamilton de Holanda op za 10 december
ARENBERGSCHOUWBURG:Arenbergstraat 28, 2000 Antwerpen
T:03 202 46 46
ticket@arenberg.provant.be
www.provant.be/vrije_tijd/cultuur/cultuurhuizen/arenbergschouwburg/
Poésia Brasileira met Chico Alvim, Lu Menezes, Carlito Azevedo,Marília Garcia en Ricardo Domeneck op do 1 december
Tulipa Ruiz op za 17 december
DESINGEL 'VA MOS BRASIL!':Desguinlei 25, 2018 Antwerpen
T:03 248 28 28
tickets@desingel.be
www.desingel.be
Chico Correa & PocketBand; Maria Clara Villa Lobos, Luanda Casella en Marta Soares; Oscar vanden Boogaard, Annelies Beck, Filip Joos en Robert Vuisje op vr 4 & za 5 november
Tom Zé, en DAAU vs Fernando Sardo op vr 4 november
Mauro Pawlowski vs Cidadão Instigado (‘Opgejutte Burger’) op za 5 november
DE ROMA:Turnhoutsebaan 286, 2140 Borgerhout
T:03 292 97 40
www.deroma.be
CONCERTEN
Velha Guarda da Portela op 14 oktober
Letieres Leite & Orkestra Rumpilezz op 19 oktober
Toots Thielemans & Brazilian Friends op 30 oktober (uitverkocht)
Egberto Gismonti & Orquestra Corações Futuristas op 21 november
Acordeões do Brasil: Renato Borghetti, Olivinho & Lulinha Alencar op 24 november
EN FILMS
The Year My Parents Went On Vacation op di 18 oktober (14u)
Happy Desert op di 18 oktober (20u30)
HET ZOEKEND HERT:Koninklijkelaan 43, 2600 Berchem
0473 68 66 65
hetzoekendhert@gmail.com
hetzoekendhert.be
Free Spirits from Brazil – Part I – with Veronica Stigger, Daniel Galera & Alice Ruiz op za 15 oktober
Free Spirits from Brazil – Part II – Close Encounters with Leonardo Boff op zo 13 november
DIAMANTMUSEUM:Koningin Astridplein 19-23, 2018 Antwerpen
T:03 202 48 90
info@diamant.provant.be
http://www.provant.be/vrije_tijd/cultuur/musea/diamantmuseum/
Circuito dos Diamantes van do 20 oktober tot en met wo 10 januari 2011
MEKANIK STRIP:Sint-Jacobsmarkt 73, 2000 Antwerpen
T:03 234 2347
mekanik@online.be
www.mekanik-strip.be
Igor Souza met Fiona Kelly op wo 19 oktober
Mutarelli met Antunes van wo 19 oktober tot en met wo 2 november
Expositie van grafiek. Visuele partituren en origineel werk.
Vernissage van 19u tot 22u. met begeleiding van Balaxy orchestra.
KUNSTENCENTRUM MONTY:Montignystraat 3, 2018 Antwerpen
T:03 238 91 81
info@monty.be
www.monty.be
Pororoca met Lia Rodrigues op ma 12 december
INSTITUUT VOOR JOODSE STUDIES, UNIVERSITEIT ANTWERPEN:
Stadscampus, Rodestraat 14 (R.013), 2000 Antwerpen
T:03 265 52 43
ijs@ua.ac.be
www.ua.ac.be/ijs
Brazil, a refuge in the tropics, history and memory of the jewish refugees from nazi terror door Prof. Dr. Maria Luiza Tucci Carneiro op do 17 november
The fiction and trajectory of Clarice Lispector door Prof. Dr. Vilma Arêas op do 8 december
Behaving Brazilian and jewish: The cultural politics of transnationalism door Prof. Dr. Nelson H. Vieira op do 15 december
JANUARI/FEBRUARI
Shaken not Stirred: 50 jaar James Bond
50 jaar geleden kwam de eerste Bond in de bioscoop. Achteraf bezien is het vreemd dat het zo lang duurde voordat de spionagethrillers van Ian Fleming het scherm bereikten. In 1962 kocht de Britse productiemaatschappij EON de rechten van alle Bond-boeken met uitzondering van Casino Royale en zette behoedzaam de eerste adaptatie in gang, gebaseerd op het zesde boek, Dr. No.
Er werd heel wat gespeculeerd over wie de film-Bond zou worden. Cary Grant was eerste keuze, maar hij wou de rol maar één keer spelen; James Mason de tweede, maar ook hij viel af. Uiteindelijk werd een onbekende Schotse acteur Sean Connery geselecteerd, want die was tenminste goedkoop.
Dr No werd uiteindelijk met een vrij klein budget gemaakt en zonder veel hype uitgebracht. Maar na een aarzelende start bleek dit een spectaculair voorbeeld van hoe een publiek een film zelf tot een succes kan maken: de ingrediënten waren zo juist dat mondreclame de film tot een van de grootste hits van 1963 maakte.
De Bonds zijn de langstlopende filmreeks in de geschiedenis. EON Productions maakte sinds 1962 22 films – de 23ste komt eind dit jaar uit. De films hebben samen wereldwijd meer dan 12 miljard Amerikaanse dollars opgebracht, waardoor ze commercieel de succesvolste reeks ooit zijn.
RAUL RUIZ
Vorig jaar overleed de Chileense regisseur Raúl Ruiz (1941-2011) in Parijs, waar hij sinds 1973 in ballingschap verbleef (hij moest zijn geboorteland ontvluchten na de machtsovername van Pinochet). Ruiz was één van de meest innovatieve en versatiele filmmakers: een speels, provocerend intellect die een omvangrijk, rijk, complex, buitengewoon eigenzinnig oeuvre van meer dan 100 films nalaat en blijkbaar nooit last had van schrijf-, spreek- of filmkramp. Een erudiete man ook, die zowel Kafka, Racine, Shakespeare, Robert Louis Stevenson als Proust verfilmde. Ruiz maakte echter geen onderscheid tussen hoge en populaire cultuur en draaide zowel films voor musea en instituten als voor B-filmentrepreneur Roger Corman.De stijl van de postsurrealist Ruiz lijkt soms wel een kruising tussen de labyrintische vertelkunst en metafysische raadsels van Jorge Luis Borges en de narratieve en visuele barok van Orson Welles.
Ruiz’ eerste lange film, de sociopolitieke komedie Tres tristes tigres (1968), won de Gouden Luipaard in Locarno. La colonia penal (1970), een bitter-ironische satire gebaseerd op Kafka, bleek een voorafschaduwing van de gebeurtenissen in Chili. Diálogos de Exiliados (1975), Ruiz' eerste film in Frankrijk was een semi-documentaire over de ervaring van Chileense ballingen in Parijs. De films waarmee Ruiz het pas echt maakte op de Parijse (en festival)scène waren Les Trois Couronnes du Matelot (1982) en La Ville des Pirates (1983), allebei delirische, quasi-surrealistische fantasieën.
In de jaren 90 kreeg Ruiz de beschikking over grotere budgetten, wat hem o.a. toeliet steracteurs te casten, zoals Cathérine Deneuve, Isabelle Huppert, Marcello Mastroianni en John Malkovich. Eén van zijn meest ambitieuze projecten was Mistérios de Lisboa (2010), gebaseerd op de roman van de 19de-eeuwse Portugese schrijver Camilo Castelo Branco, een meanderende saga over drie generaties in evenzoveel landen, perfect in de hand gehouden door Ruiz’ vloeiend digitaal camerawerk. Net voor zijn dood voltooide Ruiz nog La Noche de Enfrente, naar een werk van Hernán del Solar, in het land waar hij werd geboren en dat hij geestelijk nooit echt verlaten had.
JANE FONDA
Jane Fonda, dochter van Henry (1905-82) en broer van Peter (1940), studeerde aan Vassar College en had aanvankelijk weinig interesse in acteren. Na een kunstopleiding in Parijs werd ze model en haalde tweemaal de cover van Vogue. Een ontmoeting in 1958 met Lee Strasberg leidde tot een opleiding aan de Actors Studio en een plotse passie voor acteren. In 1960 debuteerde ze op Broadway en in Hollywood en iedereen zag sterpotentieel in haar. In 1965 huwde ze de Franse filmmaker Roger Vadim, schepper van seksgodinnen, die van haar een nieuwe Bardot wilde maken, wat culmineerde in de comic strip-erotica Barbarella (1968).
Eind jaren 60 keerde Fonda terug naar de US en werd er het boegbeeld van de anti-Vietnamprotestbeweging, maar ze schaarde zich ook achter andere zaken zoals die van de Black Panthers en de Native Americans. Samen met Donald Sutherland e.a. maakte ze een toernee langs de militaire kampen en bezocht ze Noord-Vietnam (wat haar de bijnaam Hanoi Jane opleverde).
In 1969 werd Fonda genomineerd voor een Oscar voor haar vertolking in het metaforische They Shoot Horses, Don’t They? en won het beeldje later ook effectief voor haar rol van de callgirl in Klute (1971). In 1973 huwde ze met anti-oorlogsactivist Tom Hayden. Een tweede Oscar sleepte ze in de wacht voor Coming Home (1978), een film over de nasleep van de Vietnamoorlog. Nog meer Oscarnominaties volgden voor The China Syndrome (1981) en On Golden Pond (1981, waarin ze aan de zijde van haar vader speelde).
In de jaren 80 bouwde Fonda via boeken en video’s een parallelle carrière op als fitnessgoeroe. In 1984 huwde ze met mediamagnaat Ted Turner (van wie ze in 2000 alweer scheidde) en bouwde ze haar filmcarrière af. Ze bleef echter sociaal bewogen en ze produceerde revisionistische documentaires over het lot van de Native Americans. Vanaf 2005 was ze weer in films te zien en intussen verscheen ook haar autobiografie My Life So Far.
